Zespół Szkół w Osielsku

www.zsosielsko.friko.pl

 

Jolanta Posłuszna
pedagog szkolny
Zespół Szkół
w Osielsku

Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci zwana ADHD –

co to jest i jak pomagać?

Często mówimy o kimś, że jest nadpobudliwy. Termin ten jest używany powszechnie.

Ale, czy rozumiemy, czym jest to zjawisko. Trudne losy ludzi dotkniętych tym zaburzeniem

oraz liczne niepowodzenia, jakich doświadczają już od najwcześniejszych lat szkolnych,

świadczą o tym, że nasza wiedza jest pobieżna.

Powodem trudności w zrozumieniu istoty tego zaburzenia jest fakt, iż jego objawy

łatwo pomylić ze złym wychowaniem, złą wolą oraz to, iż podstawą jego leczenia są metody

wychowawcze. Czasami trudno ustalić, gdzie zaczyna się zaburzenie a kończy normalne

zachowanie. Bywa, Se myślenie dorosłych o dziecku nadpobudliwym jest takie, iż jego

zachowanie jest typowo dziecięce, bo dzieci są żywe, nie słuchają uważnie, itd. Tymczasem

postawienie wczesnej diagnozy jest bardzo ważne, bo może dojść do wtórnych objawów

nadpobudliwości, które mogą zaważyć na całym życiu człowieka dotkniętego tym

zaburzeniem. O tym będzie mowa później.

Co to jest ADHD i skąd się bierze? Pełna nazwa brzmi: zespół nadpobudliwości

psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi. Istotą tej choroby jest „odmienna praca

mózgu, która uniemożliwia dziecku kontrolowanie swoich zachowań , a więc także uwagi i

ruchów.” Jest to brak zdolności do wewnętrznej kontroli i hamowania. Na pewno nie jest to

umyślne złe zachowanie, czy brak starań.

Przyczyna ADHD leży w sposobie funkcjonowania mózgu. Komórki nerwowe w

mózgu nie mają bezpośrednich połączeń. Komunikują się za pomocą związków

chemicznych zwanych neuroprzekaźnikami. Są nimi: dopamina, noradrenalina oraz

serotonina. Zaburzenia równowagi stężenia tych związków wywołane różnymi czynnikami

organicznymi, wywołują objawy ADHD. Badania wskazują, iż głównym czynnikiem

sprawczym może być czynnik genetyczny. Na pewno nie jest przyczyną nadpobudliwości

nieprawidłowa sytuacja rodzinna, czy błędy wychowawcze, choć czynniki te mogą nasilić

objawy nadpobudliwości.

Objawy ADHD nie pojawiają się w gabinecie lekarskim. Na ogół uwidoczniają się z

chwilą pójścia dziecka do szkoły. Zamaskować może je ciekawość, silny lęk oraz motywacja,

by dobrze wypaść. Ale na krótko.

Nie ma konkretnego testu na ADHD. Najbardziej rzetelnym narzędziem

diagnostycznym jest wywiad nt. przeszłości zebrany od dziecka, rodziców i nauczycieli.

Należy wykluczyć inne przyczyny, takie jak: rozpad rodziny, uzależnienie od środków

psychoaktywnych, depresja oraz inne choroby, np. nadczynność tarczycy., alergia, wady

wzroku, słuchu, silny stres, owsiki i inne. Diagnozę trzeba postawić jak najszybciej, by nie

doszło do obniżenia samooceny. Często dzieci nadpobudliwe oskarża się o lenistwo,

dziwactwa. Czasami objawy ADHD „zrastają” się z osobowością chorego. Wówczas traktuje

się je jako cechy charakteru tej osoby a nie chorobę.

Istnieją trzy osiowe objawy nadpobudliwości: impulsywność, zaburzenia koncentracji

uwagi oraz nadruchliwość lub subiektywny nadmiar energii. W zależności od tego, który

objaw dominuje wyróżnia się 3 podtypy: z przewagą zaburzeń koncentracji uwagi, z

przewagą nadruchliwości oraz mieszany, czyli występują trzy objawy osiowe. Częściej na

ADHD chorują chłopcy ( 3-krotnie częściej niż dziewczynki). U nich najczęściej występuje

podtyp mieszany. U dziewczynek częściej występuje podtyp z zaburzeniami koncentracji

uwagi.

ADHD pojawia się przed 7 r.ż. , zwykle przed 5 r.ż. Jeśli zachowania typowe dla

ADHD pojawią się w późniejszym wieku, należy wykluczyć to zaburzenie.

Gdzie zaczyna się zaburzenie a kończy się normalne zachowanie? Jeśli standardowe

metody wychowawcze zawodzą, a dziecko nie znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji

Życiowej, jeśli czujemy, że dla zachowania dziecka trudno jest znaleźć przyczynę, można

podejrzewać ADHD.

Oto zestaw szczegółowych objawów:

- łatwość rozpraszania się, dziecko potrafi skupić się pod warunkiem, Se coś go bardzo

zainteresuje,

- niska tolerancja na nudę i stres,

- większa skłonność do mówienia i robienia wszystkiego, co przychodzi do głowy,

- doznawanie silnego i niekontrolowanego pobudzenia,

- poczucie nadmiaru energii,

- poszukiwanie wrażeń,

- skłonność do urazów, skaleczeń, itp.,

- odkładanie spraw na potem i często nie doprowadzanie ich do końca,

- zmienność nastrojów niezależna od sytuacji zewnętrznej,

- luki w pamięci,

- skłonność do marzeń i fantazjowania,

- trudności w dopasowaniu się do „szablonu”,

- duże zdolności innowacyjne, twórcze,

- zakłopotanie, nierozumienie tego, co się wokół nich dzieje,

- dezorganizacja, nieumiejętność planowania,

- negatywne myślenie o sobie,

- skłonność do zamartwiania się zamiast do działania,

- subiektywne poczucie wewnętrznego chaosu,

- wpływ pogody na zachowanie,

- pod naporem wielu zadań może obezwładnić paraliż,

- współwystępują inne zaburzenia, najczęściej: dysleksja, depresja, niezgrabność

ruchowa,

- niezdolność do korzystania z przeszłych doświadczeń, nawet tych, za które poniosło

się konsekwencje,

- trudności w przestrzeganiu cudzych granic, stosowaniu reguł,

- niekontrolowane wybuchy gniewu – również z błahego powodu, łatwo taka osoba

może stać się kozłem ofiarnym,

- zwykłe codzienne czynności wykonują dłużej,

- osiąganie znacznie gorszych wyników w nauce niż wskazują na to możliwości danej

osoby,

- zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej, tzn. zanim dziecko coś zauważy wykona

ruch nieadekwatny do sytuacji – może coś nieumyślnie zniszczyć, potrącić,

- pogorszenie objawów występuje wówczas, gdy żąda się od dziecka dłuższego

utrzymywania wysiłku lub dłuższej pracy umysłowej,

- słaba obserwacja samego siebie, niska refleksyjność dotycząca własnego zachowania.

Leczenie ADHD nie jest proste, ponieważ nie ma w Polsce skutecznego leku na tę

chorobę. Zresztą leki nie powodują wyleczenia z ADHD, tylko zmniejszają jego objawy w

czasie działania leku. Leczenie prowadzi się głównie za pomocą środków pedagogicznych i

psychologicznych. A te wymagają cierpliwości i wytrwałości. Dopiero, gdy one zawiodą,

można sięgnąć po leki.

Najtrudniej leczyć wtórne objawy nadpobudliwości, takie jak: niska samoocena, depresja,

używanie narkotyków, czy alkoholu, nieudane kontakty z ludźmi, kradzieże, agresja. Aby do

tego nie dopuścić należy, jak najwcześniej dokonać diagnozy i rozpocząć właściwe

postępowanie.

Leczenie ADHD powinno przebiegać dwutorowo: leczenie objawów pierwotnych oraz

leczenie objawów wtórnych.

Objawy pierwotne leczy się poprzez rzetelny system kontroli zewnętrznej polegający

na nadaniu życiu dziecka pewnej stałej struktury. Najlepiej, żeby osoba chora na ADHD

miała swojego „trenera”, który udzielałby jej wskazówek, jak ma się zachować, pomógłby jej

robić notatki, katalogi danych, wspólnie z chorym ustaliłby rytuały do różnych czynności,

określił granice. Mówiąc do takiej osoby, dobrze jest utrzymywać z nią kontakt wzrokowy.

Często należy stosować pochwały i pozytywne informacje zwrotne, gdyż chorzy na ADHD

szczególnie ich potrzebują. Ważne jest, by robić krótkie przerwy w pracy. Regularne

wykonywanie ćwiczeń fizycznych powoduje wydzielanie się korzystnych hormonów i

substancji neurochemicznych, które dobrze wpływają na pracę mózgu. Nauczyciel i rodzic

powinien być zdecydowanym przywódcą. W prowadzeniu lekcji pomaga żartobliwy ton,

niekonwencjonalny i pełen fantazji styl prowadzenia zajęć. Dobrze jest zapisywać to, co

chcemy dzieciom powiedzieć. Należy często odwoływać się do przewidywania skutków

działań zadając pytania typu: Czy wiesz, co teraz zrobiłeś? Jak mógłbyś to powiedzieć

inaczej? Oczekiwania wobec dziecka powinny być z góry jasno określone. W klasie powinno

ono siedzieć blisko nauczyciela oraz mieć możliwość wyjścia z klasy, gdy jest zbyt

pobudzone. Można rozważyć ustne zdawanie testów, gdyż dzieci z ADHD słabo wypadają w

pracach pisemnych. Ważne jest, by często powtarzać dziecku, co i jak ma robić.

Dziecko powinno brać na siebie odpowiedzialność za swoje postępowanie. Można

codziennie sporządzać z nim raporty nt. postępów, jakie poczyniło w ciągu danego dnia.

Istotnym elementem terapii, wręcz podstawowym, jest powiedzenie dziecku prawdy, o tym,

co mu dolega ( oczywiście po dokonaniu diagnozy u specjalisty).

Nauczyciel, po uzyskaniu zgody rodziców i dziecka, powinien wytłumaczyć w klasie, czym

jest ADHD.

Nie jest lekiem na ADHD karanie dziecka, poświęcanie się mu, czy wzbudzanie w

nim poczucia winy. Ale na pewno powinno ono ponosić konsekwencje za nieprzestrzeganie z

góry ustalonych zasad.

Wtórne objawy nadpobudliwości leczy się poprzez psychoterapię, przy czym

terapeuta powinien być aktywny, tzn. udzielać wskazówek, nadawać życiu pacjenta pewną

strukturę.

Nadpobudliwość psychoruchowa u części chorych (50-70%) ustępuje w okresie

dojrzewania. U części utrzymuje się przez całe życie. Najważniejsze, aby nie dopuścić do

rozwoju objawów wtórnych, które są bardziej groźne niż te podstawowe, ponieważ mogą

doprowadzić do degradacji człowieka. Wczesna diagnoza i odpowiednia pomoc może

przyczynić się do pełnego wykorzystania przez te dzieci swojego potencjału intelektualnego i

emocjonalnego. Bo są to często osoby niekonwencjonalne w swoim myśleniu, twórcze,

inteligentne. Skoro udało się takim nadpobudliwym ludziom, jak: Albert Einstein, Tomasz

Edison, Mozart, Dustin Hoffman, czemu nie miałoby się udać naszym dzieciom.

powrót